Omdat we meer, dieper, willen weten, wil Peter ons een Inleiding geven, zoals een zwangere vrouw voorbereid wordt op de geboorte van een kind.

Het is ook een In-wijding over kennis die achter-gehouden wordt.

Je kunt de Mattheüs Passie zien als een vrouw die je met eerbied benadert en waar je langzamerhand kennis van neemt. De Mattheüs Passie wordt gezien als één van de topwerken van de westerse muziekgeschiedenis.

Friedrich Nietzsche (de vader van het “God is dood” idee) zei ooit dat zelfs wie het Christendom heeft afgezworen in de Mattheüs Passie echt het evangelie weer hoort. De Mattheüs Passie wordt ook wel het vijfde evangelie genoemd. Universeel, voor iedereen en van alle tijden als men er rijp voor is.

Bach, geboren op 21 maart 1685 en gestorven op 28 juli 1750, is een muzikaal monument. Hij kwam uit een muzikale familie. Zijn leven ging niet over rozen: zijn vader stierf toen hij 8 jaar oud was, zijn moeder stierf een jaar later. Hij is 2 keer gehuwd geweest, Hij kreeg 22 kinderen, waarvan er 11 voortijdig gestorven zijn.

Bach was een Lutherse Christen. Voor hem was de bijbel de basis van alles. Ieder mens was voor hem een door God speciaal gecreëerd schepsel die tot doel had in Zijn Naam Zijn Liefde vorm te geven op de wereld. Hij had een heel speciale en intieme band met Jezus. Degene die door Zijn offerdood ons had bevrijd van onze zonden, de drager van het universele Heilig Hart. Hij had nog nooit gehoord van het elektromagnetisch veld van het hart, maar hij wist dat daar de kern lag.

Bach was ook een Rozenkruiser. Hij was van mening dat niet alles uit de bijbel letterlijk genomen moet worden, maar dat er ook nog betekenissen achter de teksten zaten. Metafysico: de fysieke, materiële wereld is alleen goed te begrijpen als je weet dat er een metafyschische (een andere Hogere)wereld is.

Bach was een componist, een muzikant, in zijn tijd gewoon een vakman (een stielman). Op iedere partituur schreef hij op het eerste blad de tekst “Soli Deo Gratia”, tot meerdere glorie van God. Hij was ervan overtuigd dat de kosmos met de aarde in het midden, een bijzonder goed geordend geheel was, in volmaakt evenwicht.

Bach was een herschepper van die schepping, om daardoor ook de mens te herscheppen in zijn ware essentie.
Hij had gevoel voor numerologie. Getallen speelden een rol. Alles is uiteindelijk wiskunde en daar was hij zich van bewust. Zijn levensmissie lag al in zijn naam besloten.

Als we kijken naar de getalwaarde van Bachs naam, komen we uit op 14: 1 (= één, oorsprong, God) + 4 (= de wereld), dan kom je aan 5 (=wijsheid, gnosis, inwijding).

14: Er zijn in de Mattheus Passie 14 koralen, 14 keer wordt verwezen naar het hart van Jezus.

Speciaal voor de partituur van de Mattheüs Passie schreef hij daarboven ook nog JJ. Jezus Jova = Jezus sta mij bij om mijn opdracht tot een perfect einde te brengen.

Bach was oer-conservatief, geboren aan het einde van de Middeleeuwen en de tijd van de Verlichting diende zich aan. Er werd een scheiding gemaakt tussen het geestelijke en het materiële. Er kwam een nieuwe, meer individualistische, emotionele manier van denken. Dat was allemaal niet aan Bach besteed.

Passie komt oorspronkelijk van het woord pati ofwel dulden, ondergaan. Technisch gezien is de passie een Oratorium, een gezongen drama, zonder acteren en kostuums.

Hartstocht is de essentie van de Mattheüs Passie, de tocht van en naar het Hart.

De Mattheüs Passie is ontstaan in Leipzig. Bach was daar organist in de kerk en onderwijzer en directeur van de muziekschool. In 1729 kreeg hij de opdracht om een nieuw passie te schrijven, naar aanleiding van de viering van Goede Vrijdag (die duurde 4 tot 6 uur). De passie was daar een onderdeel van. De Mattheüs Passie is voor de eerste keer opgevoerd in de Thomaskirche.

De basis van de Mattheüs Passie is de Heilige Schrift, voorgedragen door de evangelist met minimale begeleiding van een orgeltje en een cello. Bij de stem van Jezus treedt een basstem naar voren. Strijkers weven a.h.w. een muzikaal aureool om de woorden van Jezus.

De melodieën en de teksten van de koorzangen waren eigenlijk populaire melodieën in die tijd. Bach had ze aangepast aan de context.

Er is sprake van een Heilige Drie-eenheid:

• De Heilige Schrift, de stem van God.
• De koorliederen, de stem van de gemeente.
• En de aria, de stem van de gelovige.

De Mattheüs Passie is stereo en toch mono.  Stereo betekent 2 orkesten, historisch gezien een minimale bezetting van 2 keer 4 solisten. Mono, het waren allemaal mannen en de gemeente was hetero. De vrouwen links en de mannen rechts.

De Mattheüs Passie is een Grieks drama. Dat betekent dat het gebaseerd is op Katharsis (zuivering). Door het drama mee te maken en je te identificeren met de verschillende personages en gebeurtenissen, gebeurt er iets met je. Je komt uit het drama als een gezuiverd mens. Intro-itus betekent van buiten naar binnen gaan. Je wordt in gepaste stemming gebracht, eerst instrumentaal in de sfeer van rouw, verdriet en paniek.

De bruidegom (Jezus) nadert Jeruzalem als een lam en zal gekruisigd worden aan het kruis (stam).

Lam am stam is symbolisch een slachtoffering. Het is een zeer oud ritueel, waarmee men zijn onderdanigheid bevestigt door gebruik te maken van een zondebok. Iets van waarde offeren, iets van jezelf. Energetisch is het een gebeuren waaruit je kracht put en dat je sterker maakt (ten goede of ten kwade). Esoterisch betekent het opensnijden van de keel van het lam en het wegvloeien van het bloed, dat er ruimte gemaakt wordt voor het spirituele.

Als mensheid doorlopen we een parcours van 26.000 jaar, onderverdeeld in 12 etappes. Als Jezus op de aarde komt, begint het Vissentijdperk, een uitgesproken mannelijke tijd. Jezus realiseerde zich dat zijn boodschap nog niet begrepen kon worden. Dat komt pas aan het begin van het Watermantijdperk (vrouwelijk), als het Christus-bewustzijn zijn intrede doet.

Betekenis van de stam, heeft te maken met een kruis. Het kruis is een heel oud, wereldwijd oriëntatie symbool dat te maken heeft met de 4 windrichtingen; de 4 seizoenen; de 4 armen van het melkwegstelsel en de eclips; het symbool van het leven in tijd en ruimte en het symbool voor de mens, die een verticale goddelijke en een horizontale menselijke dimensie heeft.

Het kruis is ook de basisstructuur waarop Bach de Mattheüs Passie heeft geordend.

Peter refereert aan het boekje van Marcel Messing “Van levensboom tot kruis”. De oorsprong van het kruis is de boom.

We laten ons als het ware kruisigen op de boom van goed en kwaad, op 5 plaatsen van ons lichaam; 2 handen, 2 voeten en de borst. Dat betekent dat we onze lichamelijke gehechtheid onder controle hebben. Dat we meester zijn van onze 5 zintuigen. De diepere esoterische waarde van de kruisiging is dat we moeten leren sterven om te verreizen op een hoger niveau.

Over Mattheüs en zijn evangelie

Mattheus was een Jood en hij was vertrouwd met de Thora. Hij schreef het evangelie tussen de jaren 70 en 80. Mattheüs 24 en 25 gaat over de terugkeer van Christus en de voltooiing van deze wereld.

Er wordt gewaarschuwd tegen valse messiassen, oorlogen, hongersnoden, gevolgd door een periode van onderdrukking, haat en wetteloosheid. Dit alles voorafgaand aan de terugkeer van Christus. De eindtijd die we nu aan het beleven zijn.

In Mattheüs 26 en 27 kondigt Jezus voor de 4^e maal zijn lijden aan en koppelt dit aan het Paschafeest, de herdenking van het vertrek uit Egypte. Spiritueel betekent dit het losmaken uit een toestand van slavernij (vasthouden).

Jezus wordt gezalfd door een vrouw, Maria Magdalena, met een heilig oliesel, eigenlijk ter bevestiging van zijn missie. Messias (en ook Christus) betekent “de Gezalfde”. Er zijn 12 bijbelse oliën, waarin krachtige extracten zijn verwerkt, die op energetisch gebied een heel diepe werking hebben.

Dan is er het Laatste Avondmaal en gaan ze op weg naar de Olijfberg. Een bijzonder plaats voor Jezus waar hij veel onderricht heeft gegeven, heeft gemediteerd en opgestegen is naar de hemel. Esoterisch betekent dit beklimmen: het naar een hoger bewustzijnsniveau gaan. Wij mensen zijn bewustzijnswezens die zich ook kunnen verheffen.

“O Haupt Haupt voll Blut und Wunden”. In de middeleeuwen had men een obsessie voor de toegetakelde ledematen van de Heer.

Verder op de Olijfberg, in de tuin van Getsemane, staat de kerk van alle naties of de basiliek van de doodsangst. Het is een donkere kerk. In de kerk is een gladde, kale rots met daarop een doornenkroon. In Getsemane laat Jezus zijn leerlingen achter, behalve Petrus en de twee zonen van Zebedeus. Daar vervalt hij in diepe droefheid en vraagt hen om de wacht met hem te houden. Er is diepe angst en de hoop dat ze bij hem zullen blijven. Bach geeft dit dramatische spanningsveld weer met een lied en een koorzang.

Dan volgt een aria door de tenor (de onbekende ideale discipel) met hobo.

De hobo is een pastoraal instrument en wordt gebruikt voor het creëren van een sfeer in een andere bewustzijnstoestand.

Het einde van dit deel is dat Jezus alleen achter blijft, door iedereen verlaten, verraden door Judas met een kus en omringd door vijanden.

Jezus wordt berecht en veroordeeld wegens godslastering. Hij wordt geprovoceerd en gesard door de menigte. De eigen schuld tegenover Zijn onschuld komt voortdurend terug. Hij wordt tot 3 keer toe door Petrus verloochend. “Ich kenne des Menschen nicht” en precies op dat moment kraait de haan. Dan herinnert Petrus zich de woorden van Jezus, hij druipt af en weent.

Dit is de cruciale scène. Bach gebruikt geen koraal, maar enkel een aria; geen bas, maar een alt. De alt staat voor boete en berouw. Dit is het hart van de Mattheüs Passie. Misschien nog erger dan de fysieke kruisiging is de ontkenning (de doodzonde tegen de Liefde). “Erbarme dich”.

Dan volgt de veroordeling van Jezus. Pilatus stelt het volk voor de keuze: Jezus vrijlaten of de misdadiger Barabas. De wraakzuchtige opwinding wordt in balans gebracht door het koor. Pilatus vraagt het volk wat Jezus verkeerd heeft gedaan. In een arioso komt het pleidooi met argumenten, begeleid door 2 hobo’s en 2 fluiten in een pastorale sfeer.

Het volk roept dan: ”Zijn bloed kome over ons en onze kinderen”. Dit is een oudtestamentische uitspraak om te zeggen: “Wij aanvaarden onze verantwoordelijkheid’.

Jezus draagt zelf Zijn kruis naar Golgotha. Zijn kruisweg is ook onze symbolische kruisweg. Zijn lot is het lot van ieder die opkomt voor de waarheid en die daarvoor aangepakt wordt.

Van het 6^e tot het 9^e uur daalt dan de duisternis neer, waarmee Mattheüs aangeeft dat de hele kosmos het gebeuren volgt (zoals een zonsverduistering in onze tijd). Jezus geeft een schreeuw: “Mijn God, waarom hebt Gij Mij verlaten”. Hij sterft en overstijgt daardoor Zijn sterfelijkheid, Zijn lichaam en ego. Hij geeft de geest terug die Hij heeft ontvangen, het kosmisch bewustzijn. Het is een bijzonder dramatisch moment, via een koraal als ingetogen gebed gezongen, waarin het verband gelegd wordt tussen Jezus’ dood en ons eigen toekomstig overlijden.

En dan breekt de hemel open. Mattheüs koppelt hieraan de beschrijvingen van het einde der tijden. Het voorhangsel van de tempel scheurt van boven naar beneden. Dat betekent dat, met instemming van God, de kunstmatige scheiding tussen het volk en God verdwijnt en plaats maakt voor een andere manier van religie beleven. Er wordt een aankondiging gedaan van de opstanding van de doden.

Voor Bach is het evangelie als een documentaire, een letterlijke interpretatie van het einde der tijden.

De Romeinse wachters, als objectieve buiten­staanders, trekken tenslotte de conclusie: “Waarlijk, deze man is de Zoon van God geweest”.

Jozef vraagt en krijgt het lichaam van Jezus. De avond is gevallen en het is weer rustig en koel. Jozef (de basstem) wil zijn Jezus een passende rustplaats geven.

In “Am Abend da es kühle war” spreekt een lyrische grafstem over een zowel natuurlijk als spiritueel fenomeen: overdag gebeurt er van alles en ’s avonds, als de duisternis gevallen is, zien we pas in wat de betekenis daarvan kan zijn.

Dan volgt in de volgende aria de oproep om, als rustplaats voor Jezus, het eigen hart te kiezen. De gelovige wil zichzelf zuiveren om ontvankelijk te zijn voor God. “Ich will Jesum selbst begraben.”

Jezus’ lichaam wordt in een graf in een rots gelegd en voor de ingang wordt een steen gerold.

Het gaat allemaal over steen, hard en vast.

Jezus heeft zijn laatste avond doorgebracht op een steen in Getsemane. Petrus, die hem heeft verloochend, betekent letterlijk de steenrots. Jezus is gekruisigd op de stenen ondergrond van Golgotha. Hij is gelegd in een stenen graf.

Het is de overgang van de harde steen naar het Hart, naar de Liefde. Leren sterven om te komen tot Leven. Als mens leren God te zijn. Het harde omhulsel moet losgemaakt worden.

Het grote afscheid is een indrukwekkend totaalgebeuren. “Mein Jesu, gute Nacht!”.

In het slotkoraal is er, door de instrumentele toonzetting, serene rust. We hebben het begrepen. “Wir setzen uns mit Tränen nieder. Ruhe sanfte, sanfte ruh!”

Pas 100 jaar na de dood van Bach was het Mendelssohn die de Mattheüs Passie opvoerde en sindsdien wordt de muziek wereldwijd jaarlijks opgevoerd.

De prachtige uitvoering van de Mattheus Passie die Peter ons liet horen was van het Collegium Vocale uit Gent onder leiding van Philippe van Herreweghe.