Volgens Riekje Boswijk kun je pas loslaten als je aanvaardt dat er iets is gebeurd, als je aanvaardt dat iets je is afgenomen. Het is overgave aan hetgeen je overkomt, wat er op je levensweg gebeurt.

In ‘Afscheid nemen’ beschrijft zij het hele proces aan emoties dat hierbij vrijkomt.

Wat moet je zoal loslaten in je leven: een dierbaar iemand door de dood, bij ziekte: je gezondheid, je baan bij reorganisatie, je gehechtheid aan je oude huis als je gaat verhuizen, een mooie vaas die je breekt. Loslaten kan dus op heel veel verschillende manieren.

Om dit proces aan te gaan en goed af te sluiten zijn drie aspecten van loslaten belangrijk:

1. Je moet aanvaarden dat het weg is. Dat is het spirituele deel van het hele proces. Je moet aan­vaarden dat het weg is, verdwenen is. Je moet je erbij neerleggen en dat is een lastig proces dat uiteindelijk te maken heeft met een diepe innerlijke overgave.
2. Je moet werkelijk afscheid nemen. Zowel met mensen, banen, huizen, jassen, honden, poezen heb je een relatie. Die moet je afbouwen.
3. Je kunt pas loslaten als je alleen kunt zijn. Je kunt het missen. Niet dat het je niets kan schelen, maar je kunt het missen, maar je stort niet compleet in. Je staat op eigen benen en gaat verder met je leven als b.v. een dierbare is overleden. Maar ook bij echtscheiding.

Daarna bespreekt Riekje de verschillende partjes:

1. Aanvaarding: De vader van een vrouw was op hoge leeftijd overleden. De dochter vertelde dat het eigenlijk helemaal niet moeilijk was geweest om haar vader af te staan aan de dood. Ze had anders verwacht. Maar als een klein kind kanker krijgt, of je kind verongelukt, dan komen er allerlei emoties die van een hele andere orde van grootte zijn. Deze emoties staan een zo maar aanvaarding in de weg. Maar de emoties en gevoelens zijn er en je moet ermee omgaan. Wegmoffelen heeft geen zin, dan komen ze steeds sterker terug. Maar als de emoties te sterk worden, dan helpt de natuur een handje en volgt fysieke verdoving. Je schiet b.v. uit je lichaam als je het hoort. Die verdoving is een bescherming tegen een teveel. Er zijn heel veel verschillende reacties op dramatische gebeurte­nissen. Een moeder die haar dochter van 16 verloor, verloor haar geloof in God. Haar man ‘verwerkte’ het door een zaak op te zetten toen zijn enige dochter overleed. Maar dat is niet de manier om ‘tot diepe aanvaarding te komen’. Ook woede kan de kop op steken. Kwaad zijn op de daders, soms op de artsen. Maar dat is ook geen verlies accepteren. De gruwelijke pijn voelen, verdrinken in verdriet, je kleine ikje verliezen, de pijn in het hart voelen, ‘dit wil ik niet’ zeggen, dat voelen, daar gaat het volgens Riekje om. Je denkt dat die gevoelens eeuwig zijn. Maar ze zijn alleen maar eeuwig als je er geen aandacht aan schenkt. Het is goed te huilen, liefst niet in je eentje. Dan kun je tot aanvaarding komen en zeggen ‘dit doet mij zeer, ik wil dit niet, maar Uw wil geschiede’. Dan kom je via de achterdeur van je hart in de dimensie van je ziel. Rust.
2. Afscheid nemen: dat betekent de verbinding met die persoon, of met dat dier, huis enz. loslaten. Volgens Riekje is het goed om de essentie van zo’n relatie op te zoeken. De essentie is: ik hou van je, liefde. Maar meestal staan ‘ouwe koeien’ nog in de weg. Een relatie is als een koord bestaand uit een paar duizend kleine koordjes. Ieder nieuwe situatie waarin de overleden (of bij echtscheiding) persoon betrokken was, doet pijn en kan zo’n vezeltje losgelaten worden. B.v. je herinnert je het samen wandelen, eten, dansen. Daarom duurt verdriet verwerken ook zo lang: er moeten heel veel draadjes losgelaten worden en elk draadje kan weer pijn doen. Je huilt, probeert het te delen met iemand anders en je ontstresst tegelijkertijd.
3. Het wonderlijke van het proces van afscheid nemen bij iemand die overlijdt waarmee je een liefdesrelatie hebt, is dat je steeds dichter bij elkaar komt, je voelt de verbinding steeds dieper. Het is dus niet: als je afscheid neemt van elkaar dan ga je steeds verder uit elkaar. Maar als je werkelijk los wilt laten, dan wil je ook de essentie weten van je relatie. De essentie is eenvoudig ‘ik hou van je’ en ‘liefde’. Als je beiden je hart lucht, van je hart geen moordkuil maakt, zegt wat je op je hart hebt, dan gaan beider harten steeds meer open ten opzichte van elkaar. Liefde is een diepe energetische hartverbinding met iemand hebben. Dat is een gevoel van eeuwigheid. Het gaat en kan niet los. Hetzelfde geldt op zielenniveau. Je bent aan het afscheid nemen, je komt steeds dichter bij elkaar en je voelt: wij zijn toch verbonden. Dat noemt Riekje ‘het wonderlijke proces van afscheid nemen’.

Het laatste woord bij iemands sterven is heel belangrijk, woorden van liefde. Alle poespas is weg. Dat geeft een innige verbinding en de mogelijkheid om los te laten.

VRAGEN na de pauze

Vraag. Hoe gaat loslaten bij echtscheiding?

Dat gaat veel moeilijker. Er is meestal zoveel pijn en frustratie opgebouwd, dat je maar liever uit elkaar gaat. Als je nog kleine kinderen hebt dan kom je elkaar steeds weer tegen. Dat contact kan weer oude irritaties en gekwetstheden oproepen. Je kunt elkaar zo niet loslaten. Tenzij je je eigen reactie­patroon verandert, je eigen emotionele huishouding aanpakt. Je bent b.v. zo gekrenkt, zo woedend en vernederd, en je blijft maar denken dat de ander de oorzaak is hiervan. Maar dat is niet waar. De ander speelt een balletje en jij voelt wat je voelt. Als iemand anders datzelfde balletje toegespeeld zou krijgen, zou hij misschien keihard lachen. Dus er zit iets in jou waardoor je je b.v. gekwetst en vernederd voelt. Het is moeilijk om dit mechanisme in jezelf te veranderen. Maar het is het enige dat echt helpt.

Vraag: U zegt wel: “Uw wil geschiede,” maar daar kan ik niets mee. Ik kan moeilijk accepteren dat het Gods wil is als iets ergs gebeurt. Het leven gaat zoals het gaat, dat wel..

Wij zijn het eigenlijk met elkaar eens. Ik wil door allerlei mensen verstaan worden, daarom zeg ik: Uw (Gods) wil geschiede. Maar voor Riekje Boswijk is ‘wil’ ‘energie. Zoals de energie gaat, zoals de stromen lopen. Er is oorzaak en gevolg. Als aan de ene kant van de aarde een vlinder zijn vleugels beweegt, kan aan de andere kant van de aarde een storm opsteken. Alles heeft zijn oorzaken, geschie­denis en gevolgen. Kijk hoe lang het duurt voordat ik het allemaal gezegd heb. Daarom zeg ik liever: “Uw wil geschiede.”

Vraag: Hoe gaat loslaten in relatie tot zelfdoding en de schuldgevoelens van de achterblijvers?

Als iemand in je omgeving zelfdoding heeft gepleegd, dan is dat heel traumatiserend voor de achterblijvers. Riekje Boswijk onderscheidt ver­schillende emoties die verwerking en loslaten in de weg staan:

1. Veel mensen krijgen er last van en zeggen tegen zichzelf: Had ik niet beter dat…, of als ik nu dit…., waarom heb ik het niet zien aankomen…., gemerkt…… ze zitten zichzelf op de kop.

Veel schuldgevoel is boosheid op jezelf. Je had dit moeten doen….dat laten. Het is een ver­schrikkelijk gevoel, je voelt je slecht. Je voelt je schuldig aan de dood van de ander. Maar ieder mens heeft verschillende afdelingen in zichzelf: een die goed wil doen, maar er zit ook  een perfectionist in je die zegt ‘je moet goeddoen, je moet behulpzaam zijn, je moet…vul maar in. Dan gebeurt er iets ergs en de perfectionist roert zijn mond: zie je wel, je hebt het niet goed gedaan. Alle energie die naar buiten had willen stromen, wordt op jezelf stuk geslagen. Je ontneemt jezelf je licht en liefde. Schuldgevoel is de gevangenis en niemand is geboren om in de gevangenis te zitten.

2. Boosheid. Als je de perfectionist even opzij zet, dan blijkt dat je ook ontzettend boos bent op degene die zichzelf gedood heeft. Het is bijna een taboe om dat te erkennen, volgens Riekje Boswijk. Maar als je kunt bekennen: “Ik ben ontzettend boos op je, had wat gezegd,” helpt dat je. Want in feite is het een hele kwaadaardige actie ten opzichte van de achter­blijvers. Als je die boosheid mag lozen, komt hij tenminste niet meer op je eigen kop terecht. Dan kom je in die andere laag terecht. Je kunt je het beste met deze boosheid laten helpen door een therapeut.
3. Vergeven. Hoe kun je jezelf vergeven? Door de perfectionist een toontje lager te laten zingen: “Je hebt mooi praten jij, verkoper van een illusie!!” Ik was niet wijzer toen, ik heb mijn uiterste best gedaan, ik was vaak moe enz.” Snoer de perfec­tionist de mond, als er weer zinnetjes naar boven komen als: “Dat had je beter kunnen doen.” Zeg bijvoorbeeld: “Nee, ik kon niet beter.” Dan gebeuren er twee dingen:
4. Je geeft toe en je voelt opluchting, want je hebt toch je uiterste best gedaan.
5. Je geeft toe dat je niet perfect bent. Je bent een illusie armer, maar een opluchting rijker.

Dat is jezelf vergeven: “Ik ben in wezen goed en ik ga het nu weer goed proberen,” in plaats van te denken: “Ik deug niet.” Het is een andere manier van omgaan met jezelf.

Vraag: Je hele leven laat je los, van je oude jas tot het overlijden van een dierbare. Is dat niet een hele grote oefening voor het uiteindelijk loslaten van je eigen leven, bij de dood?

“Ik praat alleen vanuit het standpunt van de achterblijvers, want zelf sterven heb ik nog niet meegemaakt,” zegt Riekje. Het grote loslaten is na­tuurlijk het loslaten van je eigen leven en met je ziel mee te gaan van de materiële naar de immateriële dimensie. Het is als bij een geboorte. Bij beide is sprake van een tunnel (geboortekanaal) en licht aan het eind van de tunnel. Niemand weet waaraan hij begint. In dat opzicht lijkt het veel op elkaar. Alleen heeft een baby al zijn ziel in zijn lichaam zitten en gaat hij van een materiële in de andere materiële dimensie .

Sterven is lastig. De boeddhisten hebben speciale oefeningen voor het loslaten van de ziel.

Vraag: Iemand is onverwachts overleden. Hoe kun je nu afscheid nemen als iemand er niet meer is?

Zelfs 10, 20 jaar na iemands overlijden kun je nog dingen zeggen tegen de overledene en afscheid nemen. Visualiseer de overledene voor je (of neem een foto) en vertel de gestorvene wat je hem nog graag wilde zeggen. Het is niet: roep de doden op, zoals in het spiritisme (waar Riekje helemaal niet van houdt), visualiseer hem/haar en vertel wat je te vertellen heb. Of schrijf wat je had willen zeggen, positieve en minder positieve zaken. Uit eigen praktijk weet Riekje dat er tranen met tuiten gehuild worden, maar dat er daarna vrede is. In haar boek ‘Afscheid’ staan tips hoe je het het beste kunt doen.

Vraag: Hoe komt het dat dezelfde pijn steeds weer terugkomt? (over een kinderwens die niet in vervulling is gegaan). Waaraan merk je dat je het verwerkt, losgelaten hebt?

Je merkt dat je het losgelaten hebt, als de pijn niet meer zo erg is, en je, bij confrontatie, gewoon kunt denken ‘ja het is zo’. Maar eerst komt de pijn regelmatig terug, als vrouwen om je heen baby’s krijgen, ze naar school brengen etc. Jouw leven loopt via een andere weg.

Kinderloos zijn is een heel complexe zaak. Van dat hele complex worden steeds weer stukjes aangeraakt. Het is een hele diepe pijn die moet slijten. Je voelt het steeds, je deelt de pijn met anderen en je moet het steeds weer loslaten.

Vraag: Tot voor kort geloofde ik ook dat je met iemand verbonden bleef, ook al was ze overleden. Maar nu is mijn moeder overleden en ik ervaar haar als heel erg ver weg. Waarmee kan ik me verbonden voelen, als ik haar zo ver weg voel.

Het gevoel in je hart dat ze je moeder was, dat je van haar af stamt. Als iemand heel plotseling sterft, dan is men meestal aardig in de war. Riekje geeft het voorbeeld met het sterven van haar eigen moeder, van wie ze maanden lang droomde dat ze nog leefde. Ondanks dat ze vrede had met haar overlijden op 84 jarige leeftijd. Pas toen ze tegen haar moeder had gezegd: ”Je bent overleden,” drong het in diepere lagen bij Riekje door en besefte ze: ik ben haar dochter, zij leeft zo door mij heen. Zo voelde zij zich verbonden met haar overleden moeder.

Vraag: Wanneer komt uw volgende boek uit, en over welk onderwerp gaat het?

Waar zou het over moeten gaan?

Vraagsteller: Over Intuïtie.

Ik zou willen schrijven over de verschillende soorten verdriet. Er zijn heel veel soorten tranen en soms weten mensen niet het verschil welke tranen zij zelf hebben en welke tranen de ander heeft.

Vraag: U schrijft veel uit eigen beleving en u bent een vrouw. Is er verschil in beleving en loslaten van woede, verdriet enz. tussen man en vrouw?

Ja, in het boek ‘Troost’ heb ik geschreven over het verschillend omgaan met verdriet tussen man en vrouw:

1. Vrouwen willen erkend worden in hun gevoel, ze willen zitten en erover praten. Ze willen in het gebied van de emoties zijn. Vrouwen plussen veel meer hoe het een en ander toch kon gebeuren
2. mannen zijn minder mededeelzaam over hun verdriet dan vrouwen. Ze gaan vissen, lopen, alleen zijn. Ze zitten meer in een stemming. Robert Johnson heeft een boek hierover geschreven ‘Hij en Zij’.

Vraag: Wie doen het beter: mannen of vrouwen?

Ik denk dat ze beiden even effectief als ineffectief zijn.

1. Vrouwen: als je er teveel in blijft hangen, kun je misschien niet meer overeind komen.
2. Mannen: schieten vaak in de actie, en komen niet genoeg aan hun gevoel toe.

Het is goed als vrouwen begrijpen dat mannen graag alleen willen zijn, en dat mannen begrijpen dat vrouwen er graag over praten. Houdt elkaar op de hoogte, dan houd je voeling met elkaar.

Vraag: Moeten mannen leren om alleen een luisterend oor te geven, in plaats van meteen oplossingen aan te dragen?

Dat is wat mannen vaak doen. Ze schieten in de actie. In ‘Troost’ wordt het uitgebreid beschreven. Soms is actie meteen nodig, soms is het beter eerst te voelen. Vrouwen huilen een potje en knappen ervan op. Ze weten de oplossingen zelf ook wel, maar willen graag gehoord worden.

Vraag: Is het toeval dat u nu (het is herfst) het thema ‘loslaten’ hebt gekozen?

Nee, deze afspraak dateert nog uit de tijd van de guldens. Het onderwerp is in overleg gekozen.

Vraag: Ik heb niet zo’n behoefte om te rouwen. Is dat raar of verwerk ik het dan niet? Ik heb als kind meerdere sterfgevallen meegemaakt.

Als je werkelijk aanvaardt wat je overkomt, dan hoef je niet te rouwen, in die zin dat het pijnlijk is. of dat je niet meer verder kunt. Het krijgt meteen zijn plek en je kunt doorgaan met je leven. Maar het kan zijn, omdat je als kind er al mee geconfronteerd bent, dat je de deur hebt dichtgedaan. Het verdriet wordt maar tot op een bepaalde diepte verwerkt. Het zou goed zijn om die allereerste pijnen opnieuw te ervaren, zodat de deur naar de diepere niveaus open kan.

Vraag: Hoe kan het dat ik niet bij mijn pijn kan?

Je tegen verdriet pantseren doe je vaak ook fysiek. Als je geest staat op ‘pijn vermijden’, dan doet het lichaam dat ook. Als je bij het gevoel wilt komen, moet je fysiek aan het werk door b.v. massages of haptonomie. Het kan zijn dat je benen en armen soepel zijn, maar je ingewanden helemaal verkrampt. Of omgekeerd. Er zijn allerlei ingangen om de pijn op te sporen. Fysieke klachten is er een van.