Bram Moerland vertelt naar aanleiding van zijn nieuwste boek: “Schatgraven in Thomas”.

Hij vertelt hoe hij opgroeide in een zwarte kousen kerk, waar zonde, schuld en boete de onderwerpen waren van de kerkdiensten. Als jongetje voelde hij zich niet aangesproken en vroeg zich af wat deze mensen in het geheim voor vreselijks hadden gedaan. Toen zijn zus twee keer een kindje verloor, en de ouderling hem vertelde dat God haar strafte voor haar zonden, nam hij als 14-jarige, afscheid van die kerk en die God. Bram vervolgde zijn weg, leerde oude verhalen uit z’n hoofd, zoals de Arthur-legende en Parsifal en ging filosofie studeren. Op een verjaardag hoorde hij van iemand dat het verhaal van Parsifal een geheime weergave zou zijn van de leer van de Katharen.

Onderzoek in Zuid-Frankrijk bij de Franse historici leerde hem dat de Katharen precies eender dachten over de God van het Oude Testament als hij, namelijk dat de God van wraak, uit het Oude Testament niet dezelfde is als de God die Jezus predikt in het Nieuwe Testament, de God van liefde. Ook bleken de Katharen bleken een sekte te zijn die uit het niets te voorschijn was gekomen, zoals de katholieke geschiedschrijvers doen geloven. Uit oude inquisitieverslagen bleek een van de laatst vermoorde Katharen, Belibaste, uit z’n hoofd uit het Eevangelie van Thomas te citeren. En het evangelie van Thomas is een van de geschriften die in 1945 bij Nag Hammadi gevonden zijn. Er is dus verband tussen de Katharen en de begintijd van het christendom. Om het evangelie van Thomas te begrijpen, is Bram Moerland begonnen met het leren verstaan met oren en ogen van die tijd, veel uitspraken zijn in het begin een groot raadsel.

Dit resulteerde in het boek: “Schatgraven in Nag Hammadi”.

Maar nu over Thomas:

Thomas de ongelovige, zoals hij in het boek Johannes door Jezus genoemd werd. Hij moest van Jezus ongelovig zijn, dat is precies wat Jezus wilde: niet het napraten van een bestaande geloofsbelijdenis, of van een verhaal zeggen dat het waar is. Het gaat om het innerlijk weten, gnosis betekend innerlijk weten, het komt van het woordje “to know”, kennis. Deze kennis is niet hetzelfde als weten hoe je heet, of waar iemand woont, het is weten dat ontstaat door afscheid te nemen van elke soort van geloof, het loslaten van alle beelden en bekleding die cultureel worden bepaald en naakt samen te vallen met wie je in wezen bent.

Als voorbeeld geeft Bram het cultureel bepaalde beeld van de vrouw uit de vorige eeuw. De vrouw werd toen gezien als een wezen dat niet kon denken, en alleen kon voelen, tot op het hysterische af en daarom dus ook bereid de denkende man te volgen. Als een vrouw zich identificeert met dat beeld, en haar talenten inzet om aan dat beeld te voldoen, is ze niet wie ze is.

Nog een voorbeeld van geloven in een verhaal:

Als een roos probeert een tulp te zijn, en van horen zeggen leert hoe een tulp is, schiet de roos haar doel voorbij. Jezus zegt in het evangelie van Thomas dat het natuurlijke weten verloren is gegaan, omdat je probeert te voldoen aan een beeld; je moet worden wie je bent. De geheime kennis van de roos, is dat die roos innerlijk weet hoe de blaadjes moeten groeien en eruit moeten zien. De roos hervindt het contact met de wortels, de Bron van alle zijn. Als je gelooft in een nepidentiteit, ben je afgescheiden van het Ware Zijn. In dat geloof, maak je deel uit van een groep, terwijl je, als je bent wie je bent, bent geworteld in het Goddelijke; De Bron.

We zijn unieke wezens, geen roos is gelijk, en tegelijkertijd zijn we verbonden met de Bron.

Het Gnostieke Pad.

Het gnostieke pad is een pad waarop je eerst verdwaald bent in een verhaal. Zoals Jozef verdwaald was in een ander land. Je legt de bekleding van het verhaal af, en in die naaktheid herinner je jezelf. Je herinnert je de verbinding met de Bron. In Thomas’ opvatting over de schepping, is de Bron (je kunt het God noemen of Boeddha) de oorsprong van alles, “het Zijn stroomt in allerlei gestalten uit haar. Alles is een gelaat van God: jij, de ander, alle schepselen.

Alles is verwant met elkaar, dit is de basis van naastenliefde. Niet als een gebod: “Je moet lief doen,” maar het is een weten dat je één bent. Jij bent mij, jouw pijn is mijn pijn. Dit heeft niets met schuld, verzoening en kruisdood te maken.

In het evangelie van Thomas is de kruisdood: proberen een tulp te zijn terwijl je een roos bent.

Dan ben je voor niets geboren; je bent verdwaald in het verhaal. Je bent een dooie diender; je leeft niet echt, je bent dood. De opstanding uit de dood is dan ook:, het Ware Zelf dat opstaat in jezelf. Het gaat dus over het spirituele proces van de opstanding. Onder het historische verhaal van een politieke moord, ligt nog een verhaal. Je kunt het Nieuwe Testament op een letterlijke manier lezen, maar het heeft ook een diepzinnige betekenis. Bram zegt dat mooi: “Een verhaal hoeft helemaal niet waar te zijn om betekenis vol te wezen.” Wie oren heeft die hore, de betekenis moet je zien te vinden.

De interesse in Parsifal en andere verhalen heeft Bram Moerland geleerd verhalen anders te lezen. Als voorbeeld vraagt Bram aan de luisteraars in de zaal: “Wat wordt bedoeld met een pasgeboren Jezus die in doeken is gewikkeld, het is toch volstrekt overbodig om te vermelden dat je een kind warm inpakt?” In Egypte werden doden in doeken gewikkeld, Jezus wordt hier ingepakt in een verhaal, een cultureel bepaald verhaal. Later, bij zijn opstanding, is het graf leeg, Maria vindt er alleen nog de doeken die hij heeft afgelegd. Jezus is van een verhaal, een icoon, een mens geworden, hij is opgestaan. Daarna gaat Jezus naar Nazareth, naar zijn oorsprong.

Het verhaal van Jezus is het verhaal van onze ziel. Na onze opstanding hervinden we ons Christus-bewustzijn. Je hoort je vader en je moeder te verlaten en te worden wie je bent. Over het verhaal van de maagd Maria, heeft ook Eckehart al verteld dat Maria onze ziel is. Om Christus in ons geboren te laten worden, hebben we een maagdelijke ziel nodig. Deze Christus-ziel en je ware Zelf vallen samen, de mystieke bruiloft voltrekt zich in je hart. Bram besluit zijn verhaal met een betekenisvol verhaal uit onze tijd:

Een Joodse en een Palestijnse vrouw verliezen allebei om twaalf uur hun dochter. De cultuur heeft bepaald dat deze vrouwen vijanden zijn, maar zij leggen beiden dat kleed af. In hun oer-verdriet.

Naar aanleiding van de vragen vertelt Bram Moerland nog veel meer moois.

Waarom heeft U het nog steeds over die oude kerk?

Bram heeft indertijd afscheid genomen van het verhaal over een wrekende en straffende God, hij meende toen ook dat dat een breuk met de kerk was. Nu blijkt dat zijn boeken vooral binnen de kerk gelezen worden. De kerk is niet hetzelfde als het verhaal van die wraakzuchtige God. Veel van deze kerkmensen vinden het “zo weer fijn om Christen te zijn.”

Wanneer heeft Jezus zijn Ware Zelf gevonden?

“Dat weet ik niet,” is het antwoord. Maar de vereniging met de Bron van alle Zijn wordt uitgebeeld in de doop in de Jordaan. Een oersymbolisch verhaal, van dat wat wij allen kunnen meemaken: Het in de Stroom van alle zijn, ondergedompeld worden, samensmelten met het Zijnde, de rivier, de Bron, de Jordaan.

De God van het Oude Testament, is dat de Demiurg?

Het is niet DE God van het Oude Testament, het Oude Testament bestaat uit allemaal verhalen van verschillende mensen over God. Kuitert zei dat zo: Alle verhalen van boven komen van beneden.”

Bram heeft het Onze Vader vertaald uit het Aramees met het Oude Testament in gedachten, dat begint zo: “Bron van zijn die ik ontmoet in dat wat mij ontroert.” In het scheppings verhaal ontmoet de mens God in het ritselen van de bladeren. Er zijn nog veel meer verhalen, zo is die wraakzuchtige Jahweh ook een verhaal.

Hoe kom je bij je ware Zelf?

Door jezelf uit te roepen als hoogste autoriteit, door je eigen leven in eigen hand te nemen. Door dat voornemen alleen al zet je een ontwikkeling in gang.

Wat is het geheim van de tweeling Thomas?

De mens heeft twee naturen. Een is een aan tijd en ruimte gebonden natuur, een persoonlijke, aardse natuur die je tot een uniek mens maakt. De andere een tijdloze natuur, die deel is van het goddelijke en buiten de tijd, altijd is. Dat is niet hetzelfde als de scheiding tussen lichaam en ziel (daarover straks meer). Deze twee moeten tot een eenheid worden, het aardse verbinden met het transendente, je eigen persoonlijke unieke natuur verbinden met je Christusnatuur.

Wat betekent het mystieke huwelijk?

Het mystieke huwelijk is het samensmelten van die twee naturen, die ene tijdelijke aardse vorm, die ook een expressie van de Bron is, met het Eeuwige.

Nu nog even over de vorm van het Thomasevangelie. Dat boek is geen biografie van Jezus, maar het is een verzameling spreuken en gezegdes. Deze uitspraken waren thema’s om iets ter sprake te brengen. Het stamt uit een orale traditie, dit in tegenstelling tot Mattheus, Marcus en Lucas, die horen tot de (Romeinse) gelezen traditie. Men heeft indertijd ontdekt dat er een verzameling teksten ten grondslag ligt aan de Evangeliën van Mattheus en Lucas, die verloren zijn gegaan. Deze teksten noemt men Q, van het woord Quelle. Thomas is de basis van Q. Op grond daarvan veronderstelt men dat het Evangelie van Thomas oudste tekst van het christendom is, uit ongeveer 50 à 60 na Christus, ouder nog dan de brieven van Paulus. Het is nooit bewerkt tot een verhaal, het werd verboden in Egypte en verstopt in een kruik om 2000 jaar later gevonden te worden.

De essentie van het boek Thomas is hoe je steeds dichter bij je ware Zelf kan komen. Zoek en je zult vinden, ga voorbij de leer en luister naar je hart, de Bron van alle Zijn. Hoe dat in zijn werk zou kunnen gaan heeft Bram in zijn boek met het volgende voorbeeld beschreven:

Een pastoor gaat op weg naar een gezin waar een pasgeboren baby is gestorven. Vanuit zijn leer moet hij zeggen dat dit kind niet in gewijde aarde mag worden begraven, maar zijn hart, zijn innerlijke leermeester, weigert dit te zeggen. Deze pastoor moet kiezen en zo worden ook wij voortdurend voor de keus geplaatst om te kiezen uit dat wat ons geleerd is en dat wat onze innerlijke leermeester, de boodschapper van de Bron van alle Zijn, ons vertelt.

Wat die leer betreft zegt Jezus: “Wie uit mijn mond drinkt,” oftewel: wie zijn woorden heeft geproefd en het er in zijn hart mee eens is.

Nog een mooie uitspraak van Jezus: Een man oud van dagen zal een kind van zeven dagen oud vragen wat de plaats van het leven is. Een kind van zeven dagen is nog niet besneden en is cultureel gezien nog geen Jood, het valt nog met zichzelf samen.

“En als zij die jou leiden, zeggen: “Het koninkrijk is in de hemelen, dan zijn de vogels er eerder dan jij.” Dan heb jij pech gehad. “Het koninkrijk is in jou en in jouw oog.” Door je vooroordelen los te laten en met je hart te kijken, net als die twee vrouwen die hun dochters waren verloren, ben je in het koninkrijk.

Bram geeft nog een voorbeeld uit het Thomas evangelie, waar je met Joodse oren naar moet luisteren om het te begrijpen: “De hemelen en aarde zullen zich oprollen in jouw aanwezigheid en wie leeft uit de levende zal de dood niet smaken.” In het Oude Testament is de aanwezige, Jaweh. En jouw aanwezigheid, is jouw aanwezigheid in het Zijnde het tijdloze, iemand die leeft in de Bron. Het oprollen betekent het leven in de tijd, net als het lezen van een boekrol: wat geweest is rol je op en dat wat komt ontrolt zich.

Als je leeft uit de levende, de Bron van Zijn, dan ben je onkwetsbaar voor de tijdelijke dingen.

Het is als de ervaring van de tijdloze aanwezigheid, als je als toeschouwer buiten de tijd staat.

Het juiste antwoord op de dood is een glimlach…

Er is nog een vraag over de ziel.

In de tijd van Jezus waren er twee dominante culturen, de Griekse en de Egyptische. De Griekse cultuur maakt een scherp onderscheid tussen lichaam en ziel. Het lichaam is verachtelijk en de ziel is het belangrijkst, dit is ook de grondslag van de organisatie van de katholieke kerk, je ziet het terug in het celibaat.

Het Egyptische wereldbeeld ziet de mens in z’n eenheid als beeld van het goddelijke. Het herstellen van die heelheid is het doel van de mens. De natuur is ook heilig in het Egyptisch denken. Het evangelie van Thomas heeft een Egyptisch wereldbeeld. Maar je kunt het best over de ziel hebben, als innerlijke leermeester, zonder dat je het als iets afzonderlijks beschouwt. Zoals je over je arm praat. De bedoeling is om het tijdelijke te verbinden met het Goddelijke.

En met jouw dood ga je niet terug naar de Bron, je bènt de Bron.

En wat is dan de geest?

In de gnostiek wordt gesproken over bewustzijn. Oerbewustzijn neemt gestalte aan in jouw lichaam. De ziel is persoonlijk, de geest is een Griekse aanduiding van het eeuwige. Je verzaakt het lichamelijke en je wordt een geestelijke.

Hoe kun je de maagdelijkheid van de ziel bereiken?

De gnostiek is een leertraditie, waarin een verzameling wijsheden je helpen in het beoefenen, bij het wandelen op het spirituele pad. Het gaat om het leren zien, jouw verbinding met de innerlijke toeschouwer. Je kijkt naar wie je dacht wie je was, en je leert te zien in welke patronen je verstrikt bent geraakt. Het is een bewustwordingsproces waarin jij de toeschouwer bent van jezelf.

Websites: www.brammoerland.com

                 www.gnostiek.nl