Wat er in het Midden-Oosten gebeurt, leek voor veel mensen lange tijd een ver-van-mijn-bed-show. Maar het Midden-Oosten komt steeds dichterbij. De laatste tijd zijn het vooral de burgeroorlog in Syrië en de vele vluchtelingenstromen die het nieuws domineren. Een einde aan het verbeten en bloedige conflict is nog niet in zicht. Daar komt bij dat we in het Westen te maken hebben met aanslagen die te relateren zijn aan de situatie in het Midden-Oosten en de opkomst van een beweging die zich Islamitische Staat noemt. Wat hebben deze gebeurtenissen ons te zeggen? Hoe kunnen we de gebeurtenissen van vandaag in een groter perspectief zetten? Wat is het grotere verhaal achter de botsing tussen het Christendom, de Islam en het Jodendom? In welk verhaal zitten we met elkaar en wat vraagt dit van ons, juist nu? Om op deze vragen in te kunnen gaan, neemt Ton van der Kroon ons mee naar een ver verleden om van daaruit een richting te vinden die ons kan leiden in het heden.

Parcival en de Heilige Graal

Eén van de manieren om naar de problematiek in het Midden-Oosten en de relatie met de Westerse wereld te kijken, is door de gebeurtenissen in een groter verhaal te plaatsen. Dat verhaal wordt in de middeleeuwen geschreven als het epos van Parcival en zijn zoektocht naar de Heilige Graal. Tijdens deze tocht levert Parcival menig gevecht met andere ridders. Uitgeput van al het strijden, ontmoet hij een zieneres die hem vertelt dat hij nog één gevecht moet leveren. Parcival trekt zijn wapenuitrusting aan en gaat nog één keer op pad. Hij komt bij een smalle brug waar een zwarte ridder hem tegemoet komt. Ze kunnen de brug niet allebei tegelijk over steken, daarvoor is de brug te smal. Gewend aan de strijd, gaan ze het gevecht met elkaar aan. Maar hoe ze ook hun best doen om hun tegenstander uit te schakelen, geen van beiden kan de strijd winnen. Ze vechten drie dagen en drie nachten totdat ze uitgeput neer vallen. Parcival heeft zijn gelijke ontmoet en wil weten wie de zwarte ridder is die het hem zo moeilijk heeft gemaakt. Ze zetten hun helmen af en tot zijn grote verbazing kijkt Parcival recht in het gezicht van een Arabische man die sprekend op hem lijkt. Het blijkt zijn Islamitische halfbroer Feirefiz te zijn. Zelfde vader, andere moeder. Ze vallen elkaar in de armen en samen leggen ze de laatste etappe af om de graal te vinden.

Religies putten uit dezelfde bron

Het mythische verhaal van Parcival en de graal is in de ogen van Ton van der Kroon een belangrijke metafoor voor onze tijd. De wereld is in chaos, de graal ontbreekt en wie hebben we nodig om de wereld te helen? Onze halfbroer. Daar ligt een cruciale sleutel. Zowel de Westerse Christelijke wereld als de Arabische Islamitische wereld moeten in staat zijn om elkaar in het ware gelaat te kijken en bereid zijn de maskers af te leggen. Dan zie je allebei dat je ondanks de uiterlijke verschillen elkaars gelijke bent en elkaar nodig hebt. Vergelijk je de verhalen in de Koran met die van de Bijbel, dan kom je er al snel achter dat het in essentie dezelfde verhalen zijn. Zowel de Islam, het Christendom en het Jodendom ontspringen allemaal uit dezelfde bron. Die gemeenschappelijke bron is het verhaal van Abraham, Sarah en Hagar. Ondanks alle godsdienstoorlogen en de vele verschillen die in de loop der eeuwen zijn ontstaan, moeten we terug naar dit verhaal om in te zien hoe het zo uit de hand heeft kunnen lopen, terwijl we ten diepste elkaars broers en zusters zijn.

Abraham, Sarah en Hagar

Het verhaal van Abraham en Sarah is bij velen van ons bekend. Sarah verlangt naar een kind, maar ze nadert de vijftig. Op een gegeven moment geeft Sarah de hoop op. Ze staat toe dat Abraham met slavin Hagar probeert een kind te krijgen, zodat Abraham in ieder geval een nageslacht heeft. Hagar raakt zwanger en Ismaël wordt geboren. Maar dan gebeurt toch nog wat God beloofd had. Sarah is zwanger en geeft geboorte aan een zoon die ze Isaäk noemt. De geboorte van Isaäk zorgt voor problemen in het gezin. Jaloezie gaat een rol spelen en Hagar wordt met Ismaël in de woestijn achter gelaten. Hagar is wanhopig en bang dat zij en haar kind zullen omkomen van de dorst. Naarstig op zoek naar water en al bijna de hoop verliezend, vindt ze een waterbron. Moeder en zoon blijven in leven en bouwen een nieuw leven op. Uit het verhaal van Hagar en Ismaël komt de Islam voort. Als moslims naar Mekka gaan, vieren ze nog steeds dat het leven van Hagar en Ismaël bij de bron gered is. Dat is hun geschiedenis geworden.

Het gevoel ondergeschikt te zijn aan het Westen leeft nog steeds

Ondanks de goede afloop, blijft het een feit dat Hagar en Ismaël wel zijn weggestuurd en aan hun lot zijn overgelaten. Dat gevoel van weggestuurd zijn, zit bij moslims nog heel diep. Dat gevoel heeft de Christelijke Kerk met de middeleeuwse kruistochten nog eens flink aangewakkerd. Kruistochten die een spoor van vernieling en verderf achter gelaten hebben in het Midden-Oosten. Hoewel ze in het Westen een enorme opbloei van cultuur en wetenschap hebben opgeleverd, heeft het in het Midden-Oosten veel kwaad bloed gezet en zijn zij daar nooit goed uit gekomen. Het gevoel ondergeschikt te zijn aan het Westen is vandaag de dag weer heel erg actueel. Dat zagen we bijvoorbeeld bij een aanslag op de vorige paus. De dader die van Turkse afkomst was, had een briefje achter gelaten met daarop de woorden “Voor de aanvoerder van de kruistochten”. Blijkbaar is dat voor veel moslims nog steeds het beeld en toen in 2003 Irak werd aangevallen door Amerika en Engeland, werd dit beeld nog weer eens bevestigd. De ravage die daar toen is aangericht, heeft de voedingsbodem gelegd voor een groep jonge mensen die in die tijd nog maar tieners waren. Zij waren er getuige van hoe hun huizen, families, steden en land kapot werden gemaakt. Dat zijn de mannen die aan de basis staan van IS en uit zijn op vergelding vanuit het idee ‘oog om oog, tand om tand’. Zij plegen aanslagen in het Westen die weer worden bestreden met bombardementen in het Midden-Oosten…

Het voeden van vijandbeelden

Zo ontstaat er een situatie die zo kenmerkend is voor deze tijd: vijandbeelden worden steeds opnieuw en steeds sterker gevoed. Dat zien we ook in de politiek gebeuren. Politieke partijen die alleen maar verkondigen dat de Islam gevaarlijk is, omdat het ons kapot wil maken. In het Midden-Oosten zie je precies dezelfde beweging opkomen die het kapitalistische Westen als grote vijand ziet die met geweld bestreden moet worden. Waar dit naar toe gaat, is dat deze twee krachten lijnrecht tegen over elkaar komen te staan. Een situatie die we in het verhaal van Parcival terugzien als Parcival op de smalle brug de zwarte ridder in het vizier krijgt en ze elkaar als vijanden te lijf gaan. Het is de immense uitdaging van deze tijd om dat om te keren. Het is ook heel wonderlijk hoe we in het Westen reageren op bijvoorbeeld de aanslagen in Parijs. Al vrij snel is namelijk duidelijk dat de aanslagen in Parijs terug te leiden zijn naar een aantal jonge mannen uit de Brusselse wijk Molenbeek. Maar wat doet president Hollande van Frankrijk? Als wraak voor de aanslagen in Parijs geeft hij opdracht om een stad in Syrië te bombarderen. Als bombarderen al een oplossing zou zijn, dan zou het doelwit toch eerder de wijk Molenbeek in Brussel moeten zijn? Dan zie je pas goed hoe ongelooflijk belachelijk deze manier van reageren is. Je gaat toch geen bommen op Brussel werpen waar vele mensen wonen die helemaal niets met de aanslagen te maken hebben? Dat zelfde geldt natuurlijk ook voor die stad in Syrië. Het negatieve beeld en de toenemende angstgevoelens voeden continu de wederzijdse spanningen.

Hoe angstbeelden onze waarneming beïnvloeden

Ook al heeft Ton van der Kroon zelf al veel in het Midden-Oosten gereisd, het overkomt hem zelf nog regelmatig dat hij door angstbeelden gegrepen wordt. Als voorbeeld hiervan noemt hij de rit met een taxi die hij maakte toen hij voor het eerst in de Gazastrook aankwam. De Gazastrook beslaat een gebied van zo’n 10 bij 40 kilometer waar zo’n anderhalf miljoen mensen wonen. Twee derde hiervan zijn kinderen. De gemiddelde levensverwachting is 48 jaar. Stel je eens voor: er leven één miljoen kinderen onder de achttien jaar op een relatief klein gebied. Als je vervolgens beseft dat er alleen al in 2014 vijftig dagen lang bombardementen op dit gebied zijn geweest, dan snap je wat een geweldige ramp dat voor de mensen daar is geweest. Het is belangrijk om daaraan wakker te worden en te gaan inzien wat wij allemaal laten gebeuren. Ton wordt met de taxi opgehaald en als de taxi stil komt te staan voor een rood stoplicht, stopt er naast hen een vrachtwagen met allemaal Palestijnen. Als die Palestijnen ineens in de lucht beginnen te schieten, slaat de paniek Ton om zijn hart. Omdat ze midden in de vuurlinie staan en geen kant meer op kunnen, vreest Ton heel even voor zijn leven. Maar ineens zegt de taxichauffeur: “Wat is het toch altijd weer bijzonder: een trouwpartij”. Op dat moment kom je er als westerling achter dat je reageert op beelden die je hebt gezien op televisie. Die beelden zitten in je hoofd, maar de werkelijkheid blijkt totaal anders te zijn. Het is fascinerend om bij jezelf te ontdekken dat onze waarneming behoorlijk gekleurd wordt door beelden die de media ons voorhoudt. De werkelijkheid confronteert je met je eigen (voor-)oordelen en nodigt je uit om ze te herzien.

Alles is liefde of toch niet?

Je hoort wel eens dat alles liefde is, maar natuurlijk zijn er situaties die wel degelijk bedreigend zijn. Ton geeft een voorbeeld van een gebeurtenis die hij meemaakte tijdens een reis naar het Oosten van Turkije. Dit voorbeeld laat zien hoe je zou kunnen omgaan met het kwaad, gevaar of negativiteit. Met zijn drieën waren ze op weg om energetisch werk te doen bij de heilige berg Ararat, de berg waar Noach met zijn ark landde. Wandelend langs de Tigris, besluiten ze om bij het water van de Tigris een ritueel uit te voeren opdat het water positiviteit in zich opneemt en meevoert naar Irak. Als ze langs de rivier teruglopen, passeren ze drie jongens die aan het vissen zijn. Eén van hen staat plotseling op en bedreigt Ton met een stiletto en vraagt om geld. Aangezien Ton al het geld voor de hele reis bij zich had, wist hij onmiddellijk dat dit wel eens een probleem kon worden. Omdat hij nog in de hoge energie van het ritueel zat, voelde hij zijn adrenalineniveau stijgen maar was er geen angst. Hij schoot onmiddellijk in de compassie en gebaarde dat hij niet van plan was geld te geven. Na een nieuwe bedreiging, nam Ton zijn pet af, zei “Allah” en wees naar boven. Met gebaren maakte hij duidelijk dat Allah alles ziet en dat het geen goede daad is om iemand te beroven. De jongen keek Ton met een verwilderde blik in zijn ogen aan, tot ineens het inzicht kwam. De blik in zijn ogen werd zachter en je zag hem tot inkeer komen. Toen stak hij zijn hand uit om Ton te bedanken omdat Ton had voorkomen dat hij iets zou doen waar hij later spijt van zou krijgen.

Dit voorval laat zien hoe je ermee om kunt gaan als je te maken krijgt met het kwaad, of in een situatie belandt die bedreigend voor je voelt. Raak je in paniek of word je heel erg boos, dan kan zo’n situatie behoorlijk escaleren. Realiseer je dan dat er altijd een hogere kracht is die je aan kunt roepen. Die hogere kracht was in het geval van Ton ook letterlijk voelbaar. Je voelt een totale bescherming over je heen komen en het is dan alsof de situatie door hoger hand wordt overgenomen. Dat is wat je in het gunstigste geval hoopt te doen als er negativiteit op je pad komt: de hogere kracht van compassie en liefde inschakelen om er samen beter uit te komen.

Compassie: een immense uitdaging

De mensheid staat daarmee voor een enorme uitdaging. Die uitdaging om meer vanuit compassie te gaan handelen en niet langer te reageren vanuit de onderbuik en terug te slaan. Er wordt van ons gevraagd om overstijgend te kijken. Juist nu, wanneer de spanningen toenemen en er steeds meer scheiding en dualiteit lijkt te komen. Vanuit de krachten die zo sterk tegen elkaar in gaan, mogen we ons opnieuw gaan herinneren dat er een hogere macht is. Uiteindelijk is dat ook precies waar de godsdiensten in essentie voor bedoeld waren: om het hogere of goddelijke in jezelf aan te roepen en de liefde als leidraad te nemen…

Overeenkomstig de verzoening tussen Parcival en zijn halfbroer Feirefiz, is er een profetie met dezelfde strekking in de Koran. Die profetie vertelt dat als de wereld in chaos is en het op aarde steeds duisterder wordt, we in de eindtijd zijn aangekomen. Dat is het moment waarop Mahdi terug zal keren, de kleinzoon van Mohammed die als nobele held komt om het kwaad te verslaan. Maar Mahdi doet dat volgens deze profetie niet alleen. Hij doet het samen met de Christus. Dat de Islam en het Christendom uiteindelijk weer de handen ineen sluiten, staat ook opgetekend in de gouden rotskoepel in Jeruzalem. In Damascus staat zelfs een grote moskee met één minaret die de Christusminaret wordt genoemd. Volgens de profetie komt Christus via die minaret weer terug op aarde. Als Mahdi en Christus samenkomen, krijg je de vervulling zoals we die ook zagen in het verhaal van Parcival en Feirefiz. Opeens breek je dan door het vijandbeeld heen en zie je dat je allebei een stap naar elkaar toe moet maken om in vrede naast elkaar te kunnen leven.

De Titanic als metafoor voor onze samenleving

Nu er zoveel vluchtelingen naar Europa komen, lijkt onze samenleving nog het meest op de Titanic. Heel lang dachten we in Europa dat er niets aan de hand was, we verbleven op een groot schip dat goed op koers lag en ons een bestemming met ongekende mogelijkheden beloofde. Lange tijd hebben we niet in de gaten gehad dat er onder de oppervlakte al jaren water naar binnen gutste. In het begin merk je daar ook niets van. In het Westen bevinden we ons immers op de bovenste dekken van het schip. Mensen beginnen echter al een tijdje onraad te ruiken en nu blijkt dat de boot langzaam aan al aan het kantelen is geslagen. Wat er dan gebeurt, is dat mensen uit de onderste dekken naar boven willen komen, omdat daar de reddingsboten zijn. Dat is wat we nu ook letterlijk in onze samenleving zien: mensen die vanuit Afrika en Syrië allemaal hier naar toe komen, omdat ze denken dat je in Europa je hoofd nog wel boven water kunt houden en nog een toekomst hebt. Steeds meer Europeanen beginnen echter te geloven dat wij deze toestroom helemaal niet aankunnen en je hoort de roep om grenzen te sluiten steeds luider worden. In de film Titanic zie je dat moment terugkomen als de hekken naar de onderste dekken worden afgesloten. De mensen die zich in die onderste dekken bevinden, kunnen dan geen kant meer op. Gelukkig begint het besef ook langzaam te dagen, dat de boot waar we allemaal op varen één en dezelfde boot is en dat er geen tijd te verliezen valt om te voorkomen dat het schip net als in de film zinkt.

De problemen in het Midden-Oosten vanuit het man-vrouw perspectief

Obama, Poetin, Assad, Netanyahu, Erdogan, bankiers en IS-strijders hebben gemeen dat het allemaal mannen zijn. Dat lijkt een open deur en ligt zo voor de hand dat we daar vaak over heen kijken. We hebben de neiging om de problemen in Syrië en het Midden-Oosten te bekijken vanuit politieke-, religieuze-, historische- of economische standpunten. Maar het is verhelderend om er ook eens vanuit een man-vrouw perspectief naar te kijken. Mannen hebben de neiging om problemen op te lossen via conflict, verovering, strijd en oorlog. Het is een of-of denken: winnen of verliezen, wij versus zij. Door de uiterlijke strijd aan te gaan, worden de eigen innerlijke wonden toegedekt. Vrouwelijke waarden gaan in de strijd volledig ten onder. Toch zijn het juist die vrouwelijke waarden die ons kunnen redden uit het moeras van strijd en dualiteit. Waarden als verbinding, heling, compassie, liefde en vergeving zijn nodig om een uitweg te vinden uit het collectieve drama waarin we verzeild zijn geraakt.

Kom je als man in de problemen dan ben je geneigd om terug te slaan. Zo’n leider schiet raketten af, bouwt muren en gaat de strijd aan om zijn land en volk te beschermen. De vrouwelijke manier om met conflicten om te gaan, is er één vanuit het hart. Je treedt in contact met elkaar, je praat met de ander en zoekt naar verbinding om richting heling te gaan. De mannelijke manier gaat altijd richting afscheiding. Nu de druk steeds groter wordt, lijkt het er op dat we steeds meer terugvallen op het archaïsche manbeeld en de sterke leider. Kijk je naar Amerika dan zie je dat de mensen in Trump een leider hebben gekozen die in hun ogen een sterke man is, een man die heeft laten zien dat hij een winnaar is. Een leider die belooft het wel even op te gaan lossen door de strijd aan te gaan en muren te bouwen.

Deze manier van regeren, is gebaseerd op ‘oude mannelijkheid’. Een mannelijkheid die niet goed kan voelen, maar puur vanuit zijn onderbuik reageert en heel erg in zijn hoofd zit. De opening zit in het hart, maar als jij je hart opent, kun je gekwetst worden. Dus wat doe je als je gekwetst bent en je hart gesloten hebt? Dan ga je oplossingen bedenken die misschien dan wel politiek correct zijn, maar die de mensheid niet verder helpen. Den Haag is ook letterlijk een hoofdstad, het hart is Amsterdam. In Den Haag wordt hoofdzakelijk vergaderd en beleid gemaakt, maar op die manier kom je er nooit uit. In die zin zie je dat het een politiek mannenprobleem is en ook een religieus mannenprobleem. De drie patriarchale godsdiensten hebben eeuwenlang gedraaid om mannen met boeken en hun wijsheid. De jonge generatie geeft nu aan dat dit niet meer is hoe het vanuit hun hart beleefd wordt. Zij laten nu hun stem horen en hun hart spreken. Uiteindelijk gaat het daar in de ware godsdienst ook over: spreken en handelen vanuit het hart om verbinding te maken. Ook met een zogenaamde vijand: “Slaat iemand u op de wang? Keer hem dan ook de andere wang toe.”

Mannelijk en vrouwelijk leiderschap: wijsheid als basis voor besluitvorming en actie

Het mannelijke model van leiderschap gaat uit van hiërarchie. Het is een piramidaal model met één of enkelen aan de top die de lagen daar onder besturen. Dit model zie je duidelijk terug in het regime van Assad. Zo’n piramidaal model is typisch een mannelijke gedachte die ook in de katholieke kerk wordt gehanteerd. Het vrouwelijk model gaat uit van een cirkel. Op de cirkel heeft iedereen dezelfde positie en afstand tot het middelpunt. Vanuit die cirkel overleg je met elkaar en vertel je elkaar wat jouw invalshoek is. Een mannelijke manier van verandering is van A naar B gaan met een doordacht plan. Een meer vrouwelijke manier van veranderen is iets wat gebaard moet worden: dragen, rijpen, overleggen, verbinden, aandacht geven en in vertrouwen afwachten. Er is nog geen vast omlijnd idee van wat er komen gaat, alleen de richting is bepaald.

Er is overigens niets mis met mannelijk energie. Soms heb je krachtig optreden nodig en moet je ingrijpen, maar altijd vanuit een bepaalde wijsheid. Wijsheid wordt vaak als vrouwelijk voorgesteld. Eerst wijsheid en dan tot actie overgaan. Een leider die zowel mannelijke als vrouwelijke energie gebruikt heeft om een land te leiden was Nelson Mandela. Mandela heeft een lange weg moeten gaan om te groeien in wijsheid, compassie en inzicht. Op het moment dat hij in staat was om de dualiteit te overstijgen, heeft hij zijn handen in elkaar geslagen en is hij president van Zuid-Afrika geworden.

De kracht van meditatie

Met een groep mensen kun je je in een meditatie afstemmen op iets wat niet in harmonie is of duister is. Als je dat doet, ervaar je dat de lichtkracht die je samen genereert enorm toeneemt. Een lichtkracht die niet alleen effect heeft op jezelf, maar ook op datgene waar je de aandacht op richt. Besef dat energetisch- en licht-werk altijd bij jezelf begint. Jij bent het instrument met alles er op en er aan, zowel je lichte kanten als je schaduwkanten. Weet ook dat dáár waar je eigen demonen zitten, vaak ook de schat ligt. Meestal zijn dat de plekken in ons die pijn doen, die ongemakkelijk zijn. Ons hart is een mystieke poort die zich opent, niet alleen naar jezelf en je naasten, maar naar het hele collectieve veld van de mensheid op aarde. Dat veld stijgt uit boven tijd en ruimte. Daarmee heb je een enorme kracht in handen. Een kracht om liefde en compassie in de wereld te brengen. Ieder van ons is een kanaal en een instrument waardoor de hemel op aarde gebracht kan worden. Dat vraagt van ons een openheid en een bereidheid om te zeggen: “oké, hier ben ik met al mijn talent en onmacht, maak mij een instrument van liefde, maak mij een instrument van compassie”. Dat wil niet zeggen dat je het kwaad of de pijn in jezelf en bij de ander niet ziet, maar dat je er iets anders tegenover zet: de kracht van je eigen hart. De kracht van het hart is duizenden malen groter dan het sterkste wapen. Het hart creëert een bepaalde frequentie van licht die al het andere overstemt. Ieder mens draagt zoveel liefdeskracht in zich die in deze tijd zo cruciaal is. Weet dat er slechts één vlammetje nodig is om het licht te ontsteken die een donkere kamer verlicht. Onder de begeleidende woorden van Ton hebben we met alle aanwezigen een bijzondere meditatie gedaan waarin we ons verbonden hebben met mensen in de stad Aleppo. Dit leverde een aantal prachtige ervaringen op die we met elkaar gedeeld hebben.

Tot slot

We leven in een barenstijd. We voelen de barensweeën, we voelen de pijn en zien wat er allemaal kapot gaat. Nog grotendeels onzichtbaar borrelt daaronder een enorme levenskracht van het nieuwe dat geboren zal worden. Waar je ook woont en wie je ook bent: ieder mens heeft een stukje van de puzzel, dat alles weer tot één kan maken. Zoek daarom uit wat jouw stukje is. Heb je eenmaal helder wat jouw stukje is, dan kom je uit bij het beste wat jij de wereld te bieden hebt. Mannen en vrouwen zijn hierin gelijkwaardig, maar niet gelijk. Juist de verschillen hebben we nodig om de puzzel heel te maken. Laat de transformerende kracht van het licht en de liefde de duisternis doen verdwijnen. Dat is de grote uitdaging van deze tijd: om werkelijk op te staan in jouw waarheid en in jouw licht!

Ton van der Kroon, auteur van onder meer de bestseller ‘De terugkeer van de koning’, reisde de afgelopen 15 jaar regelmatig naar het Midden-Oosten. Hij bezocht landen als Syrië, Turkije, Egypte, Jordanië en Israël. In de Gazastrook gaf hij zeven jaar lang traumahulpverlening aan jonge mensen. Overal legde hij zijn oor te luister om te zoeken naar de grote en kleine verhalen van deze tijd. Want juist in de verhalen van mensen en culturen zit een hoop verborgen wijsheid; het zijn de puzzelstukjes voor de chaos en transformatie waar we ons in bevinden.

De website van Ton van der Kroon is: www.tonvanderkroon.nl