Gerard vertelt enthousiast en bewogen over hoe hij zich ontwikkeld heeft op het gebied van ‘Artificial Intelligence’, hierna AI genoemd. Hij noemt zich een visionair, voortdurend zoekend naar manieren waarop kunstmatige intelligentie en menselijke transformatie hand in hand kunnen gaan. Hij maakt er een gemakkelijk verteerbaar verhaal van.
Introductie
Aan de titel van de lezing voegt hij toe: ‘AI als spiegel van je bewustzijn’.
Allereerst zien wij een afbeelding van een drone-opname van Monument Valley, Utah in Amerika. Rotsformaties die uit het rode landschap oprijzen als stille wachters. Geen nep-foto, geen kunstmatige lucht. ’Dit is geen AI,’ zegt hij rustig. ’Er is gelukkig nog heel veel echts in de wereld. Alleen kunnen wij het bijna niet meer onderscheiden.’
Hij vertelt dat hij daar zelf heeft gestaan, in Utah. Dat hij met indianen heeft gesproken die daar wonen. Mensen die volgens hem wijs en bewust zijn. Hij zegt: ‘Wij gaan vanavond de rabbit hole in. Op reis naar het land van de wijzen.’
Gerard benadrukt meteen dat dit zijn visie is. Hij heeft niet de waarheid in pacht en wil graag delen wat onze ideeën zijn.
Wie is Gerard Duursma?
Op zijn website staat dat hij zich niet alleen heeft verdiept in de technologische aspecten van AI, maar juist ook in de menselijke dimensie van transformatie. Dat is precies wat hij vanavond belichaamt.
Gerard werkte jarenlang als docent Marketing en Communicatie en gaf presentatietrainingen aan de Hogeschool in Leeuwarden en Windesheim in Zwolle.
Hij stond niet op een voetstuk als docent, maar wilde zich mengen met zijn studenten, meestal in de kantine. Hij wilde van hen leren. Dat werd niet altijd begrepen. Collega’s vonden dat hij te veel tussen de leerlingen zat. Maar Gerard zag iets anders: jongeren stonden open. Het zijn niet domme of luie kinderen. Die labels plakken wij op hen, zodat wij niet naar onszelf hoeven te kijken en zo in ons systeem kunnen blijven.
Hij koos er later voor om zelfstandig ondernemer te worden. Niet om rijk te worden, maar om bij te dragen aan een betere wereld en zo zijn doel te stellen. Zijn bedrijf heet ‘Humaniz’, opgericht in 2010. De naam zegt het al: het gaat om menselijkheid in een digitale tijd.
Hij werkt voor verschillende bedrijven en helpt hen de digitale wereld te omarmen zonder de menselijke kern te verliezen. Voor Porsche interviewt hij sporters en ondernemers om de mens achter het succes zichtbaar te maken.
Dan verrast hij het publiek. Hij heeft zijn digitale tweeling meegenomen. Een avatar verschijnt op het scherm die een speech geeft over AI. Het lijkt Gerard. Het klinkt als Gerard. Maar het is een simulatie, gemaakt aan de hand van één foto. Deze digitale Gerard vertelt dat het niet gaat om nog harder te werken, maar anders te kijken en te zien. En dat AI gelegenheid geeft om over grenzen heen te communiceren. AI is een verbinder. De digitale versie spreekt zelfs Duits en Spaans, eigenlijk alle talen. ‘AI is geen bedreiging,’ zegt de avatar. ‘Het is een middel om een nieuwe maatschappij te bouwen.’ Gerard vindt zelf presenteren echter veel leuker. Hij vindt dat de echte Gerard wat levendiger is. De spirit ontbreekt bij zijn digitale versie. Dat is meteen de kern van zijn verhaal.
Van zolderkamer naar AI
Gerard neemt ons mee naar zijn jeugd. Een zolderkamer in Friesland. Een Commodore Amiga 500 computer met dikke boeken er naast. Andere kinderen voetbalden, maar hij zat te programmeren in Basic. Hij voelde zich slim, maar niet sociaal sterk. De computer gaf hem iets wat hij nodig had: zelfvertrouwen. Hij kon iets wat anderen niet konden. In de tijdgeest van toen kwamen er vaak vraagtekens wat je met zo’n computer moet. Leraren noemden hem een nerd. Klasgenoten begrepen hem niet altijd. Maar hij bleef spelen, want voor hem was het spelen. ‘Eigenlijk ben ik nog steeds dat jongetje,’ zegt hij. ‘Wat ik doe voelt als spelen.’
Hij vertelt hoe hij in 1999 als docent internet in de klas bracht. Eén beamer op school. Eén snelle internetlijn wat al heel bijzonder was. De mobiel had zijn intrede gedaan. Meteen dan maar lesmateriaal online zetten, zodat studenten ’s avonds hun cijfers konden zien. Een student maakte de website. Scheelde stress. Collega’s vonden het niet professioneel. Maar studenten waren enthousiast.
Verandering roept altijd weerstand op.
Waarom is verandering zo moeilijk?
Gerard staat hier langer bij stil. Hij zegt: ‘Verandering is voor mensen moeilijk, niet omdat zij dom zijn, maar omdat zij zich identificeren met hun werk’.
Mensen zeggen niet: ‘Ik doe dit werk.’ Ze zeggen: ‘Ik ben docent, directeur, accountant, verkoopster. Hun identiteit versmelt met hun functie.’
En wat gebeurt er als AI dat werk gedeeltelijk of volledig kan overnemen? Dan voelt het niet als een taak die wordt afgenomen. Het voelt alsof een stuk van hun identiteit wordt weggenomen. Dat verklaart boosheid en angst. Dat verklaart weerstand. Dat verklaart ontkenning.
Hij beschrijft hoe sommige collega’s vroeger depressief werden van lege klassen. Vier of vijf studenten in een lokaal. ‘Moet je daarvoor uit je bed komen?’ zegt hij. Voor hem voelde het als een speeltuin. Hij had volle klassen. Gerard werkte vanuit zijn passie. Niet altijd volgens de boekjes zoals geacht werd daaruit les te geven. ‘De wereld is niet een boekje.’ In die zin zit men in een systeem. Voor anderen was lesgeven als een last. Verandering confronteert je met jezelf.
Als jij je hele leven hebt geïdentificeerd met een rol in een systeem en dat systeem verandert, wie ben je dan nog?
Technologie door de eeuwen heen
Gerard plaatst AI in een bredere historische context.
In de 19e eeuw deed elektriciteit zijn intrede en veroorzaakte dit angst. Stoomfabrikanten hadden er baat bij om hun product te handhaven. En angst creëren kwam wel goed uit. Het duurde tientallen jaren voordat huishoudens massaal werden aangesloten.
Vroeger was er ook onrust bij veranderingen. Gerard zegt wel eens dat internet, de mobiele telefoon, elektriciteit, het vuur, het wiel, maar ook AI, technologieën zijn die enorm destructief zijn. Maar dat, als het er eenmaal was, het compleet anders was dan wat wij voorheen ter beschikking hadden.
De eerste aanpassingen waren industrieel.
Wat wij niet mogen vergeten is dat een bedrijf eigenlijk uit drie assen bestaat: mensen, processen en technologie. Technologie is een terminologie voor de werktuigen die mensen gebruiken om ermee te werken om het werk binnen dat bedrijf te kunnen doen. Die processen zijn niet anders dan taken die achter elkaar worden uitgevoerd. Dat doet de mens samen met gereedschap. Dat is dus niet veranderd. Maar als je kijkt naar het gereedschap dat wij als mens ter beschikking hebben, dan wordt het steeds geavanceerder.
Als je de tijdlijn bekijkt, zie je dat kunstmatige intelligentie helemaal geen hype van de afgelopen drie jaar is.
In 1956 werd tijdens een conferentie in de USA voor het eerst officieel gesproken over AI als onderzoeksveld. De verwachtingen waren groot, de resultaten tegenvallend. Toch ging men door. In de jaren zestig en zeventig ontstonden de eerste expertsystemen: programma’s die diagnoses konden stellen en technische storingen analyseren. Alles moest van te voren worden geprogrammeerd. In de jaren negentig verschoof de aandacht naar computers: niet volgens regels, maar op basis van data, één taak, één doel. Ondernemers kregen het belang van websites door.
In 1999 kwam de mobiele telefoon op. Mobiele telefoons waren ooit luxeartikelen. Nokia dacht dat de mobiele telefoon exclusief zou blijven. In 2007 veranderde Apple met de iPhone het speelveld. Internet werd nog als onzin gezien. Rond 2010 versnelde alles. Dankzij enorme hoeveelheden data (internet) en krachtige grafische chips werd deep learning volwassen. Spraakherkenning, beeldherkenning, vertaling – het werd bruikbaar voor consumenten. In 2016 kwam de oprichting van OpenAI. Dat is geen toevallige datum. Vanaf dat moment werd gewerkt aan taalmodellen die niet alleen losse woorden herkenden, maar context begrepen. Sedert 2022 is ChatGPT een hype.
Sinds de laatste jaren kan de technologie ook uit zichzelf dingen doen, zoals software zelf laten nadenken of zichzelf redden als de mens er niet bij is. Dat is compleet nieuw.
Heel interessant is de grafiek van de jaarlijkse ‘hype cycle’ te zien van bureau Gartner, officieel Gartner, Inc. Dat is een wereldwijd onderzoeks- en adviesbureau in de informatietechnologie-sector. Wij zien een golvende curve die laat zien hoe technologieën zich introduceren en ontwikkelen: er is eerst een piek van verwachtingen of toekomst, daarna belandt men in een dal van desillusie (AI 2-3 jaar) en uiteindelijk wordt men volwassen. De grafiek kun je terugvinden op internet.
Over 5 jaar kunnen wij mogelijk onze eigen software maken.
Nieuwe ontwikkeling is de ‘Quantum AI’, die niet meer werkt met 0 en 1, maar volgens quantum-techniek.
Er wordt veel gesproken over ‘Artificial General Intelligence’ (AGI). Een systeem dat net zo breed kan redeneren als een mens. Misschien is het zover in 2030-2035, maar mogelijk later.
Wij zitten volgens Gerard met AI nu in het dal van de curve: periode van kritiek, negatief nieuws, teleurstelling. Maar juist daar begint de echte implementatie. Wat dat betreft lijkt de curve op die van Kübler-Ross ten aanzien van rouwverwerking. Er is tijd voor nodig. Als de techniek gebruiksklaar is en iedereen de middelen heeft, dan is het tij niet te keren.
Wie nu speelt en leert, heeft straks voorsprong. Vooral voor bedrijven is het nodig om AI te omarmen. De concurrentie kan uit onverwachte hoek komen.
Wat maakt AI anders dan eerdere technologie?
De technologie gaat snel, omdat de infrastructuur al gelegd is. Geen kabels nodig. Het wordt via software uitgerold. Het tempo van communicatie gaat enorm omhoog. Dat zag je al met email. Snel verzenden, maar ook snel antwoord verwachten. Stiltes worden verdacht.
Het verschil is dat AI zelf kan redeneren. Niet alleen uitvoeren wat wij programmeren, maar ook kunnen omgaan met onverwachte situaties. Er zijn oneindig veel mogelijkheden.
Gerard legt uit dat ChatGPT eigenlijk een interface is. De motor erachter is een taalmodel, een ‘Large Language Model’. Wereldwijd zijn er meerdere spelers. Naast OpenAI zijn er modellen van Meta, Microsoft, Mistral in Europa, Chinese varianten en Grok van Elon Musk.
Hij noemt voorbeelden van hoe modellen van elkaar leren, hoe onze eigen data in dertig jaar tijd massaal online is gezet en zo de brandstof werd voor AI. Hij waarschuwt ook. Gebruik je niet de betaalde versie in een bedrijf, dan geef je mogelijk je data weg krijg je ruis.
AI is een simulatie van de werkelijkheid. Het kan hallucineren. Dat merk je bijvoorbeeld als een gesproken tekst herhaald wordt. Controleer altijd je bronnen. Vraag AI er zelf naar. Net zoals bij Wikipedia of sociale media is het goed kritisch te zijn. Hoe beter jij je doel aan AI aangeeft wat jij van hem wil, hoe beter het resultaat wordt. Maar hij waarschuwt ook. AI kan hallucineren. Je moet bronnen controleren. Je moet kritisch blijven.
Enkele toepassingen
Beleidsdocumenten kunnen binnen seconden herschreven worden naar elk niveau dat je wenst in plaats van dat iedereen hetzelfde document krijgt. Het is secondenwerk. Zo kan een gemeente afstemmen op wijkniveau. Zo gedaan en ook in de gewenste taal. Ook de overheid heeft er baat bij.
Subsidieaanvragen? Waar vroeger adviesbureaus duizenden euro’s vroegen, kan Gerard nu met duidelijke instructies een document in gepaste ambtenarentaal opstellen. AI checkt verzekeringspolissen e.d. voor je. Noem maar op. Het helpt mensen zich uit te drukken die dat voorheen niet konden, bijvoorbeeld bij dyslexie.
Tijdens autoritten voert Gerard dagelijks gesprekken met ChatGPT via gesproken woord en antwoord. Hij heeft het model ingesteld als kritische mentor. Niet pleasen, maar confronteren. Aan het eind van een gesprek krijgt hij zelfs feedback op zijn eigen denkproces. Zo wordt AI zijn persoonlijke assistent. Hij vertelt hoe hij onderweg naar een klant geen avond meer hoeft te googelen voor gegevens over het bedrijf. Pas in de auto stelt hij vragen aan AI, arriveert fris, goed voorbereid. Wij horen hoe dit gesprek verloopt. AI geeft ook suggesties waar hij zelf niet aan denkt.
Telefoongesprekken kun je opnemen met een apparaat op de mobiel en meteen laten uitwerken en samenvatten. Dat is handig bij notulen, lezingen en offertes maken om maar wat te noemen.
Met de camera-functionaliteit kan AI meekijken. In een hotelkamer in San Diego herkende het model auto’s op de parkeerplaats en bijzondere gebouwen in de verte.
Hij demonstreert de Ray-Ban-bril met geïntegreerde AI. Samsung koppelt nu taalmodellen aan zijn apparatuur. Op de CES-beurs (ontwikkelingen in technologie) in Las Vegas maakte BMW tijdens een demonstratie een hypergepersonaliseerde advertentie binnen 30 seconden. De aanwezige reclamebureaus schrokken zich een hoedje.
Met behulp van ‘NotebookLM (Allen)’ heeft hij thuis in luttele tijd een website gemaakt van onze stichting en demonstreert dat met gesproken woord en belangrijkste items. Heel bijzonder.
AI kan een digitale kopie van je medewerkers creëren. Door de data zorgvuldig in te brengen, weet de ‘agent’ dezelfde taak als die medewerker uit te voeren. Zo kan een bedrijf snel uitbreiden door de ‘agents’ in te zetten. En ‘agents’ kunnen nieuwe ‘agents’ aansturen. Dan moeten wel de processen binnen het bedrijf goed in kaart gebracht zijn en de data centraal gehouden worden. Budgettair aantrekkelijk dus.
De volgende stap: fysieke AI
Op de recente CES-beurs in Las Vegas kreeg hij informatie over volgende stappen: fysieke intelligentie, autonoom lerende robots. Voorheen werden robots op afstand bediend. Nu steeds minder. Robots worden en werken fysieker. Heb jij al de boksende robots gezien of dat ze hun eigen batterij vervangen? Robots die nu leren in een virtuele wereld, maar mogelijk in 2028 in de echte wereld komen om verder in de praktijk te ‘leren’. Misschien leren zij wat wij nog niet ontdekt hebben.
Het bedrijf NVIDIA levert de chips die AI mogelijk maken. Boston Dynamics ontwikkelt elektrische Atlas humanoïde robots. Hoofdfinancier Hyundai wil dertigduizend robots per jaar inzetten in hun fabrieken. Bij BMW worden robots al getest. Over twee jaar gaat het los.
Eerst in de industrie. Daarna mogelijk in huishoudens. Hij verwacht dat tussen 2028 en 2032 robots betaalbaar worden voor consumenten. Eerst beperkt, daarna steeds autonomer.
Bang voor de nieuwe ontwikkeling?
Gerard maakt een belangrijk onderscheid: ‘Artificial Intelligence’ is iets anders dan ‘Human Intelligence’. Wij mogen dan onze kennis onderbrengen bij AI, maar als levende mens hebben wij: intuïtie, bewustzijn, energie, aanwezigheid.
De digitale Gerard kan zijn stem nadoen, maar niet zijn spirit. De echte Gerard is niet bang dat de robot de mens zal vervangen.
Het spirituele fundament
Hier verschuift de lezing van technologie naar bewustzijn.
Gerard spreekt over het belang van een interne autoriteit in jezelf.
Hij noemt de film ‘The Matrix’ als voorbeeld: Neo leert dat hij niet hoeft te vechten als hij stevig staat. Hij noemt Gollum uit ‘The Lord of the Rings’, die zijn identiteit versmolt met de Ring. Het bleek door zijn masker te komen, maar zijn echte Zelf was nog te zien vanuit een (hoger)bewustzijn.
Als wij onze identiteit versmelten met werk, status of bezit, verdwijnen wij zodra dat wegvalt.
Innerlijke kracht betekent dat jij weet wie jij bent zonder titel.
Hij vertelt over zijn arrestatie tijdens de Coronaperiode omdat hij zonder mondkapje liep. En verder over boosheid wat niet helpt, over systeemdruk. Over hoe gemakkelijk mensen meegaan als zij geen innerlijke autoriteit hebben. Hij zegt niet dat systemen slecht zijn. Hij zegt dat mensen vaak slachtoffer worden van systemen omdat zij hun eigen kompas niet gebruiken.
AI kan ons dwingen naar binnen te keren. Als de waarheid buiten ons niet meer vaststaat — door deepfakes, door manipulatie, door hallucinaties — dan moeten wij leren voelen wat klopt en trouw zijn aan onszelf. Dat vraagt innerlijke kracht.
De verschuiving van systeem naar mens
Gerard laat een slide zien die verschuiving toelicht: items van het industriële tijdperk naar items van het digitaal tijdperk.
In het industriële tijdperk werd de mens opgeleid om radertje te zijn. De druk geeft dat de radertjes moeten blijven draaien, anders loopt het systeem vast. Dus processen, controle, efficiëntie. Misschien ben jij bang je werk te verliezen? Maar vraag jij je af of het menselijk werk was wat wij deden? De slavernij is al lang afgeschaft, maar is dat zo? Mensen die een hoge verantwoordelijkheid dragen, maar niet echt kunnen dragen, gaan gekke dingen doen.
In het digitale tijdperk kan AI veel van dat repetitieve werk overnemen. Wat blijft er dan over? Creativiteit. Verbinding. Bewustzijn. Vrije tijd? Maar alleen als wij dat durven toelaten.
Hij zegt dat scholen nog steeds opleiden voor het systeem. Vinkjes. Accreditaties. Papieren werkelijkheid. Authentieke mensen passen daar moeilijk in.
Veel mensen identificeren zich met hun rol. Als die rol verandert, ontstaat angst.
Maar angst is geen vijand. Het is een signaal dat jij iets vasthoudt wat niet meer past.
AI als spiegel
AI is geen nieuwe machine. Het blijft een simulatie. AI is een spiegel. Een spiegel die laat zien waar wij onszelf hebben beperkt. Een spiegel die laat zien waar wij mechanisch zijn geworden. Laten wij ons nog inspireren door onze creativiteit en intuïtie? Een spiegel die vraagt: leef jij bewust of volg jij een script?
Zijn uitnodiging is om nieuwsgierig te blijven. Speel. Experimenteer. Maar verlies jezelf niet. Identificeer je niet met wat jij doet, maar met wie jij bent. Ben in verbinding met de natuur, jouw familie en vrienden.
Verandering is moeilijk voor mensen, maar juist in die reactie ligt de kans om innerlijke kracht te ontdekken.
Blues
Wij horen een staaltje van eigen AI-creatie om mee af te sluiten. Een digitale fakezanger zingt voor ons een prachtige blues over het onderwerp AI. Zo echt! Hier enkele regels.
Wij zijn groot geworden in het industriële tijdperk
Nu staat AI voor de deur. Jij bent mens, het hele systeem.
De toekomst is niet digitaal, maar mensenlijk.
VRAGENRONDJE
Vraag over de mogelijkheden van het language model
Een language model (zoals GPT) is de motor achter chatprogramma’s. Het kan duizenden woorden vooruit ‘berekenen’ wat waarschijnlijk het volgende woord is. De diepte en breedte wordt groter. Daardoor lijkt het intelligent. Het begrijpt patronen in enorme hoeveelheden tekst en kan samenvatten, analyseren, tegenstrijdigheden aangeven, schrijven en redeneren. Er zijn systemen die voeren uit wat in hun ontwerp mogelijk is. Maar het blijft een simulatie van taal. Jijzelf moet wél zelf het leven leven.
Vraag: welke tool kun je het best gebruiken?
Gerard: door tools uit te testen met eenzelfde vraag en daarvan leren. Claude is goed voor het bouwen van software, ChatGPT is de meest natuurlijke prater, Gemini schrijft weer beter. Begin niet te groot. Het is een proces. Wees nieuwsgierig.
Vraag: kan AI mijn verzekeringspolis controleren?
Ja, mits jij de juiste vragen stelt. Het systeem stuurt ook een reactie naar de maatschappij. AI kan juridische taal ontleden, ook de kleine lettertjes, risico’s aanwijzen en alternatieven formuleren. Maar jij blijft zelf verantwoordelijk voor de beslissing. Het is een krachtige assistent, geen eindverantwoordelijke.
Vraag over robots video’s. Is het echt?
Alles wat jij digitaal ziet, is te manipuleren, het lijkt bijna echt. Soms moeilijk vast te stellen. Dit neemt toe. Ga naar je (hoger) bewustzijn en gebruik je gevoelsthermometer, naar je eigen waarheid.
Vraag: is AI beveiligd?
Ja. Modellen worden getraind met veiligheidslagen. Bepaalde onderwerpen worden gefilterd of beperkt. In sommige landen meer dan in andere. Inlichtingendiensten hebben ruimere marges. Dat betekent dat AI niet volledig neutraal is. Het weerspiegelt keuzes van ontwikkelaars en overheden. Vrijheid en veiligheid gaan meestal niet samen. Bepaal je eigen grens.
Vraag: kan AI gevaarlijke instructies geven?
In de meeste publieke versies zijn veiligheidsmechanismen ingebouwd. Toch kan AI soms hallucineren of ongepaste antwoorden geven. Daarom is kritisch gebruik essentieel. Open modellen bestaan ook, maar die vragen technische kennis en verantwoordelijkheid. Als je dat model snapt, kun jij ook bij de pure modellen komen. Voorbeeld: instructies voor bankoverval: jij krijgt antwoord maar met waarschuwing dat het een misdrijf is. Over Coronavragen krijg jij de officiële versie aan antwoorden.
Irene
Met behulp van ChatGPT